Hoe kan ik zij-instromen als leraar in het voortgezet onderwijs?

Zij-instromen als docent in het voortgezet onderwijs

Misschien heb je op dit moment een heel andere baan en overweeg je een stap naar het onderwijs. Hoe pak je dat aan? Je kunt bijvoorbeeld instromen in een (vaak flexibele) deeltijdopleiding, maar je kunt ook kiezen voor een zij-instroomtraject, waarin je leren en werken in het onderwijs combineert. Dit traject heet officieel traject ‘zij-instroom in het beroep’ (zib). Met dit traject kun je binnen twee jaar bevoegd voor de klas staan op een basisschool, middelbare school of een mbo-school. Wanneer kom je voor dit traject in aanmerking, wat houdt deze route precies in en hoe ziet het traject eruit? Dat lees je hier.

Wat is een zij-instromer in het beroep (zib)?

Lees meer over het verschil tussen een zij-instroomtraject en een deeltijdstudie in ons artikel over dit onderwerp. Klik hier om naar dit artikel toe te gaan. Wil je meer weten over de andere routes om leraar te worden in het voortgezet onderwijs? Lees dan dit artikel.

Hoe word ik een zij-instromer in het beroep in het voortgezet onderwijs?

Als je als zij-instromer aan de slag wil in het voortgezet onderwijs, doorloop je onderstaande stappen:

  1. Oriënteren en solliciteren
  2. Het geschiktheidsonderzoek
  3. Jouw zij-instroomtraject
  4. Bevoegd leraar

1. Oriënteren en solliciteren

Het eerste initiatief voor het zij-instroomtraject ligt bij jou. Je oriënteert je eerst op middelbare scholen die jou aanspreken en bekijkt hun vacatures. Scholen die lerarenvacatures hebben, geven niet altijd aan of die geschikt zijn voor zij-instromers. Wil je graag werken bij een bepaalde school, maar zijn er geen vacatures voor zij-instromers? Dan kun je altijd reageren op een reguliere vacature of een open sollicitatie sturen. Benoem daarbij dat je een zij-instromer bent. De school bepaalt vervolgens of die met jou in zee wil gaan.

Vervolgens bepaal je samen met een school de aard van jouw zij-instroomtraject. Om te werken in het voortgezet onderwijs heb je een bevoegdheid nodig en er zijn twee bevoegdheden waarmee je in het voortgezet onderwijs (en in het mbo) les mag geven. Je kunt dit zij-instroomtraject afsluiten met een tweede- of eerstegraads bevoegdheid. Wat is het verschil?

  • Met de tweedegraads bevoegdheid specialiseer je je in één schoolvak of profiel. Je kunt dan lesgeven op het vmbo en in de onderbouw van de havo en het vwo (klas 1, 2, 3). Daarnaast mag je lesgeven op het voortgezet speciaal onderwijs, het praktijkonderwijs, het beroepsonderwijs (mbo), waar ook volwasseneneducatie onder valt, en zelfs in het primair onderwijs, mits je een schoolvak geeft dat overeenkomt met een vak dat daar wordt gegeven.
  • Met de eerstegraads bevoegdheid specialiseer je je ook in één schoolvak of profiel. Je kunt dan lesgeven aan dezelfde onderwijsinstellingen en klassen als met een tweedegraads bevoegdheid, maar ook in de bovenbouw van de havo en het vwo.

Met welke bevoegdheid je je zij-instroomtraject kunt afronden, hangt af van je vooropleiding en werkervaring. De eisen voor een eerstegraads zij-instroomtraject zijn strenger dan die voor een tweedegraads zij-instroomtraject. Voor allebei de trajecten geldt:

  1. Je hebt een (tijdelijke) aanstelling bij een school als leraar.
  2. Je hebt een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Die vraag je op verzoek van de school (digitaal) aan bij jouw gemeente.
  3. Je stond de afgelopen twee jaar niet ingeschreven bij een lerarenopleiding. Stond je in die periode wel als student ingeschreven, maar heb je je diploma behaald? Dan geldt deze voorwaarde niet.
  4. Je beschikt al over een aantal competenties en over enige kennis of ervaring die van pas komen bij jouw werk als leraar. In een geschiktheidsonderzoek wordt daarna nog beter in kaart gebracht wat je al kan en weet, en welke scholing en begeleiding je op basis daarvan nog nodig hebt.

Aanvullende eisen

Om in aanmerking te komen voor een zij-instroomtraject tot tweedegraads docent zijn moet je voldoen aan de volgende aanvullende eis.

  1. Je hebt een afgeronde hbo- of wo-opleiding (bachelor of master).

Om een zij-instroomtraject te mogen volgen dat afsluit met een eerstegraads bevoegdheid is deze vooropleidingseis strenger. Je moet dan – naast de vier hierboven genoemde criteria – voldoen aan de volgende twee aanvullende eisen:

  1. Je hebt een universitaire master afgerond.
  2. Je hebt minimaal 120 ECTS aan vakken in je bachelor of master gevolgd die verwant zijn aan het schoolvak waarvoor je je bevoegdheid wilt halen. Deze studiepunten zijn verdeeld over de verschillende domeinen van het schoolvak.

2. Het geschiktheidsonderzoek

Zodra de school heeft besloten jou als zij-instromer aan te nemen, kun je samen met de school kiezen bij welke lerarenopleiding je jouw traject wilt volgen. Meestal volg je een tweedegraads zij-instroomtraject via een lerarenopleiding op een hogeschool en een eerstegraads zij-instroomtraject via een universitaire lerarenopleiding.

Het bestuur van de school waar jij hebt gesolliciteerd vraagt vervolgens een geschiktheidsonderzoek voor jou aan bij de lerarenopleiding. Dit onderzoek bestaat uit meerdere onderdelen en moet antwoord geven op de vraag of jij direct zelfstandig les kan geven en of je binnen twee jaar je bevoegdheid kunt halen. De resultaten van dit onderzoek zijn het uitgangspunt voor de lerarenopleiding en het schoolbestuur om te bepalen wat je nog aan scholing en begeleiding nodig hebt om een bevoegd leraar te worden en hoe jouw persoonlijke scholingstraject eruit zal zien. Als uit het onderzoek blijkt dat je geschikt bent, ontvang je een geschiktheidsverklaring. Daarin staat dat je voor de duur van het zij-instroomtraject voor de klas mag staan, terwijl je je bekwaamheidsverklaring nog niet hebt. Ook staat daarin beschreven welke scholing je nog nodig hebt en welke begeleiding daarbij nodig is vanuit de school en de lerarenopleiding.

3. Jouw zij-instroomtraject

Op basis van de geschiktheidsverklaring wordt bepaald hoe jouw persoonlijke traject eruitziet. Een zij-instroomtraject is maatwerk en wordt daarom niet voor iedereen hetzelfde ingevuld. Ook de verhouding tussen contactonderwijs, online leren en werkplekleren verschilt per traject. Er zijn een aantal zaken die wel voor alle zij-instroomtrajecten hetzelfde zijn:

  • Je staat vanaf de eerste dag van je traject zelfstandig voor de klas. Er wordt daarbij wel begeleiding geboden vanuit de school waar je werkzaam bent.
  • Omdat je een aanstelling hebt (en dus geen stagiair bent), krijg je gewoon salaris.
  • Je werkgever betaalt het opleidingstraject. Het schoolbestuur van de school waar jij wilt werken, kan bij DUO een subsidie aanvragen voor jouw zij-instroomtraject.
  • Je moet het traject binnen twee jaar afronden. Volgens de wet mag je namelijk officieel niet langer dan twee jaar zonder bekwaamheidsverklaring voor de klas staan. Een maximale verlenging van twee jaar is mogelijk, mits daar een goede reden voor is.
  • Het programma en de uiteindelijke studiebelasting worden in een persoonlijk intakegesprek met je afgestemd. Over het algemeen wordt aangeraden om met een aanstelling van circa 0,4 fte (twee werkdagen) te beginnen, omdat het traject dat je volgt veel tijd vraagt. Valt de studielast je mee? Dan kun je tijdens het traject altijd aan de school vragen of je het aantal lesuren kunt uitbreiden.

4. Bevoegd leraar

Aan het eind van het zij-instroomtraject vraag je een bekwaamheidsonderzoek aan. Daarmee moet worden aangetoond dat jij als zij-instromer inmiddels bekwaam bent om het beroep van leraar uit te oefenen. Of dit zo is wordt bepaald door de lerarenopleiding en de school waar je aan het werk bent. Soms wordt er ook een externe partij gevraagd om jouw bekwaamheid te beoordelen.

Als je het bekwaamheidsonderzoek succesvol hebt afgerond, krijg je een getuigschrift van bekwaamheid en daarmee heb je een officieel erkende tweedegraads of eerstegraads bevoegdheid in handen.

Wie betaalt het zij-instroomtraject?

Deze kosten betreffen in ieder geval het gehele opleidingstraject en je salaris. Het schoolbestuur van de school waar jij wilt werken, kan bij DUO een subsidie aanvragen voor een zij-instroomtraject. Die subsidie bedraagt € 20.000 per zij-instromer. Deze subsidie is bedoeld als tegemoetkoming voor de school, en kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor de studiekosten of extra verlof.

Samenvatting

Wil jij tegelijkertijd werken en leren en direct voor de klas? Dan is een zij-instroomtraject misschien een goede route voor jou: een tweejarig traject waarbij je tegelijkertijd werkt en leert. Je hebt daarvoor wel minimaal een hbo- of wo-diploma nodig.

Uit welke onderdelen bestaat het zij-instroomtraject? De eerste stap zet jij: jij solliciteert bij een school en geeft daarbij aan dat je graag als zij-instromer aan de slag wilt. Als het schoolbestuur jou aanneemt, vraagt het de zij-instroomsubsidie aan bij DUO die de kosten van jouw traject en begeleiding dekt. Vervolgens vraagt het bestuur een geschiktheidsonderzoek voor jou aan bij de lerarenopleiding. Dit onderzoek moet antwoord geven op de vraag of jij direct voor de klas kan staan en of je binnen twee jaar je bevoegdheid kunt halen. De resultaten van dit onderzoek zijn het uitgangspunt voor de lerarenopleiding en het schoolbestuur om te bepalen wat je nog aan scholing en begeleiding nodig hebt en hoe jouw zij-instroomtraject eruit zal zien. Je sluit je traject af met een bekwaamheidsonderzoek. Rond je dat succesvol af? Dan krijg je een getuigschrift van bekwaamheid en daarmee heb je een officieel erkende tweedegraads of eerstegraads bevoegdheid in handen.

Dit artikel is geschreven door

Over het Onderwijsloket