Welke bevoegdheden zijn er?

Drie bevoegdheden

Als je zoekt naar een baan in het onderwijs, dan zie je in vacatureteksten vaak dat een school vraagt naar een lesbevoegdheid. Er is in Nederland een bevoegdheid voor het basisonderwijs en er zijn twee bevoegdheden voor het voortgezet onderwijs, namelijk een tweedegraads en een eerstegraads bevoegdheid. In het mbo kun je ook met een van die twee bevoegdheden aan de slag als docent, maar er zijn voor het mbo nog meer mogelijkheden. Je leest alles over het bevoegdhedenstelsel en over de mogelijkheden om les te geven in het mbo in dit artikel.

Bevoegdheid voor het primair onderwijs

Met deze bevoegdheid kun je lesgeven op de basisschool, in het praktijkonderwijs en op scholen voor speciaal onderwijs, het speciaal basisonderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs. In het geval een school voor voortgezet speciaal onderwijs zelf eindexamens afneemt volstaat een bevoegdheid voor het primair onderwijs niet. Je moet een tweede- of eerstegraads lesbevoegdheid halen om daar te les te geven.

Tweedegraads bevoegdheid

Met de tweedegraads bevoegdheid specialiseer je je in één schoolvak of profiel. Je kunt dan lesgeven in:

  • de onderbouw van havo en vwo (klas 1, 2, 3);
  • het vmbo;
  • het voortgezet speciaal onderwijs;
  • het praktijkonderwijs;
  • het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), waar ook volwasseneneducatie onder valt;
  • het primair onderwijs, mits je een schoolvak geeft dat overeenkomt met een vak dat daar wordt gegeven. Je mag bijvoorbeeld met jouw bevoegdheid voor het vak wiskunde ook rekenen geven in het primair onderwijs. Het bevoegd gezag van de school is verantwoordelijk voor het maken van deze afweging.

Beperkte tweedegraads bevoegdheid

Na het succesvol afronden van een educatieve minor of module op de universiteit ben je zogeheten beperkt tweedegraads bevoegd. Je kunt dan lesgeven in:

  • de onderbouw van havo en vwo (klas 1, 2, 3);
  • de theoretische leerweg van het vmbo (vmbo-tl).

Eerstegraads bevoegdheid

Met een eerstegraads bevoegdheid mag je lesgeven aan dezelfde onderwijsinstellingen en klassen als met een tweedegraads bevoegdheid, maar ook in de bovenbouw van de havo en het vwo. Net zoals bij een tweedegraads lesbevoegdheid, specialiseer je je bij een eerstegraads bevoegdheid in één schoolvak of profiel. Je kunt dan lesgeven in:

  • de onder- én bovenbouw van havo en vwo (klas 1 t/m 6);
  • het vmbo;
  • het voortgezet speciaal onderwijs;
  • het praktijkonderwijs;
  • het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), waar ook volwasseneneducatie onder valt.
  • het primair onderwijs, mits je een schoolvak geeft dat overeenkomt met een vak dat daar wordt gegeven. Je mag bijvoorbeeld met jouw bevoegdheid voor het vak wiskunde ook rekenen geven in het primair onderwijs. Het bevoegd gezag van de school is verantwoordelijk voor het maken van deze afweging.

Lesgeven in het mbo

Voor het mbo zit het bevoegdhedenstelsel anders in elkaar. Om in het mbo les te kunnen geven als docent of instructeur hoef je geen bevoegdheid te hebben: ‘bevoegd’ is geen wettelijke term binnen het mbo.

Als docent

Met een eerste- of tweedegraads bevoegdheid ben je ook benoembaar als docent in het mbo. Daarnaast kun je in het mbo benoemd worden als docent met een geschiktheidsverklaring in combinatie met een pedagogisch-didactisch getuigschrift (PDG). Dat getuigschrift kun je halen via een PDG-traject: een zij-instroomtraject waarbij je tegelijkertijd werkt en leert.

Als instructeur

Als instructeur begeleid je studenten vooral tijdens het praktijkgedeelte van het onderwijs op een mbo-school. Je bent benoembaar als instructeur als je kunt aantonen dat je daar vakinhoudelijk, vakdidactisch en pedagogisch bekwaam voor bent. Het bevoegde gezag van een mbo-school bepaalt of jij aan deze drie bekwaamheidseisen voldoet, op basis van je werkervaring en je vooropleidingen.

Samenvatting

Het bevoegdhedenstelsel in Nederland bestaat uit drie bevoegdheden: een bevoegdheid voor het basisonderwijs en twee bevoegdheden voor het voortgezet onderwijs, namelijk een tweedegraads en een eerstegraads bevoegdheid. Met een eerstegraads bevoegdheid mag je ook lessen verzorgen in de bovenbouw van de havo en het vwo.

Met een eerste- of tweedegraads bevoegdheid ben je ook benoembaar als docent in het mbo. Daarnaast kun je in het mbo benoemd worden als docent met een geschiktheidsverklaring in combinatie met een PDG. Je bent benoembaar als instructeur als het bevoegde gezag van een mbo-school jou daartoe vakinhoudelijk, vakdidactisch en pedagogisch bekwaam acht.

Dit artikel is geschreven door

Over het Onderwijsloket