Wat is het verschil tussen bevoegd, bekwaam en benoembaar?
Bekwaam
Docent zijn is meer dan alleen lesgeven: leraren moeten hun leerlingen in hun ontwikkeling begeleiden, lesmateriaal ontwikkelen, samenwerken met collega’s en contact onderhouden met ouders en andere relevante partijen. Wat leraren minimaal moeten weten en kunnen is wettelijk vastgelegd in het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel.
De bekwaamheidseisen zijn in te delen in drie thema’s:
Vakinhoudelijke bekwaamheid (je staat inhoudelijk boven de lesstof)
Vakdidactische bekwaamheid (je kunt de vakinhoud vertalen naar onderwijs/leertrajecten)
Pedagogische bekwaamheid (je kunt een veilig leerklimaat creëren voor je leerlingen)
Deze eisen gelden voor alle leraren in het primair en voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs, en vormen de basis voor lerarenopleidingen en bekwaamheidsonderhoud van leraren.
Bevoegd
In het primair en het voortgezet onderwijs mogen leraren lesgeven als ze daarvoor bevoegd zijn. We onderscheiden in Nederland verschillende bevoegdheden voor leraren:
Met een bevoegdheid voor het Ga naar artikel kun je lesgeven op de basisschool en op scholen voor Ga naar artikel. Dat geldt voor het speciaal basisonderwijs en voor het voortgezet speciaal onderwijs, mits de school zelf geen examens afneemt. Ook kun je met deze bevoegdheid lesgeven binnen het praktijkonderwijs.
Met een Ga naar artikel kun je lesgeven op het vmbo en in de onderbouw van de havo en het vwo (klas 1, 2, 3). Daarnaast mag je lesgeven op het voortgezet speciaal onderwijs, het praktijkonderwijs, het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), waar ook volwasseneneducatie onder valt, en zelfs in het primair onderwijs, maar alleen in een schoolvak waarvoor je bent opgeleid.
Met een Ga naar artikel kun je lesgeven in de onderbouw van havo en vwo (klas 1, 2, 3) en in het gehele vmbo.
Met een Ga naar artikel mag je op dezelfde niveaus en binnen dezelfde jaarlagen lesgeven als met een tweedegraads bevoegdheid. Daarnaast kun je met een eerstegraads bevoegdheid ook nog lesgeven in de bovenbouw van havo en vwo.
In het mbo wordt de term 'bevoegdheid' niet gebruikt. Wel moet je ook in het mbo kunnen aankomen dat je een bekwaam docent bent. Dit kan met Ga naar artikel of met een Ga naar artikel, waarmee je – in combinatie met een geschiktheidsverklaring – mag Ga naar artikel.
Ook in het hoger onderwijs (op hogescholen en universiteiten) wordt de term 'bevoegdheid' niet gebruikt. Via de volgende link kun je meer lezen over Ga naar artikel.
Benoembaar
Als je benoembaar bent, betekent dit dat een school jou mag aannemen, of inhuren als leraar of docent; de school mag je benoemen of tewerkstellen.
Voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo gelden hiervoor de volgende eisen:
Je moet kunnen aantonen dat je aan de bekwaamheidseisen voldoet voor het werk dat je gaat doen, bijvoorbeeld met een pabo-diploma voor het primair onderwijs, een tweede- of eerstegraads bevoegdheid voor het voortgezet onderwijs of mbo, of een PDG i.c.m. een geschiktheidsverklaring voor het mbo.
Je moet een Ga naar artikel kunnen overleggen.
Je mag niet door de rechter uitgesloten zijn om onderwijs te geven.
Tijdelijk benoembaar
Als je (nog) niet met de juiste diploma's kunt aantonen dat je aan de bekwaamheidseisen voor leraren of docenten voldoet kun je soms toch tijdelijk lesgeven. We noemen je dan ook wel 'tijdelijk benoembaar'.
In het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en mbo ben je met een geldige geschiktheidsverklaring tijdelijk benoembaar als leerkracht terwijl je een Ga naar artikel, of Ga naar artikeldoorloopt. Hetzelfde geldt voor leraren/docenten in opleiding (LIO’s of DIO’s).
Daarbij gelden er in het voortgezet onderwijs en mbo een aantal andere scenario’s voor tijdelijke benoembaarheid:
Mensen die voor tijdelijke vervanging zorgen bij afwezigheid en/of wanneer vacatures moeilijk zijn in te vullen. Zij mogen voortgezet onderwijs maximaal 1 jaar lesgeven en in het mbo maximaal 2 jaar. Daarna moeten ze in beide sectoren een opleiding volgen om te kunnen blijven lesgeven.
(Alleen relevant in het voortgezet onderwijs) Leraren die al een bevoegdheid hebben voor een ander schoolvak en daarin lesgeven. Zij zijn 'andersbevoegd' en mogen dat vak maximaal 2 jaar zonder de juiste bevoegdheid verzorgen. Wel moeten ze intussen in opleiding gaan voor dat vak. Deze periode mag met 2 jaar worden verlengd.
(Alleen relevant in het voortgezet onderwijs) Leraren met een tweedegraads bevoegdheid die in het eerstegraads gebied vakken geven. Die leraren zijn 'onderbevoegd'. Ze mogen maximaal 1 jaar in het eerstegraads gebied lesgeven, op voorwaarde dat ze meer dan de helft van hun lessen in de onderbouw geven. De school mag deze constructie voor maximaal 5% van de lessen in de bovenbouw toepassen.
Beperkt benoembaar
In het voortgezet onderwijs en mbo kan ook gewerkt worden met Ga naar artikel. Een gastdocent mag op jaarbasis gemiddeld maximaal 6 uur per week - dus beperkt - les geven om belangrijke kennis uit het bedrijfsleven of de samenleving over te dragen. Een gastdocent valt onder de verantwoordelijkheid van een leraar of docent die wel aantoonbaar bekwaam is. Er geldt geen maximum aan de periode waarin een gastdocent voor een school mag werken. De samenwerking hoeft dus niet tijdelijk te zijn.
