Gijs Korenblik over burgerschap

Het begint op de gang

Wanneer we door de gangen van het Isendoorn College lopen, valt direct op hoe verzorgd het gebouw is. Geen peuken, geen rommel – maar wel iets anders dat meteen in het oog springt: een hele rij politieke spotprenten en cartoons aan de muur. Ze komen uit een tentoonstelling van het Stedelijk Museum Zutphen en behandelen thema’s als de oorlog in Oekraïne, de opkomst van Trump, nepnieuws en klimaatverandering.

"Je ziet hier een lopende band met raketten, tanks en vliegtuigen – en daarnaast de woorden ‘leugens’, ‘misleiding’, ‘nepnieuws’," vertelt Gijs. "Of een cartoon waarin Einstein’s formule E=mc² wordt ontkend door complotdenkers met ‘vaccines kill people’. Het is perfect materiaal voor het gesprek in de klas én op de gang."

Zijn onderwijs begint al buiten het lokaal. "Kinderen lopen hier langs, blijven even staan, en beginnen te praten. Wat zie je? Wat betekent dit? Het is eigenlijk een visueel startpunt voor bronanalyse. Zo koppel je actualiteit aan historische vaardigheden."

Burgerschap is niet van één vak

In zijn lessen geschiedenis, maatschappijleer en project-based learning maakt Gijs steevast ruimte voor het ‘lastige gesprek’. Over vluchtelingen, verkiezingen of de rol van media – niets blijft onbesproken. Maar burgerschapsvorming is volgens hem geen exclusief domein van zijn vak.

"De economiedocent kan ook prima burgerschap onderwijzen," schreef hij in een opiniestuk. Daar staat hij nog altijd achter: "Iedere docent kan het. Je moet gewoon je eigen invalshoek vinden."

Mattanja, co-host én muziekdocent, beaamt dat: "juist in muziek ben je voortdurend bezig met betekenisgeving. Daarmee werk je al aan burgerschap, al voordat je het zo noemt."

Propaganda

In zijn eigen lessen laat Gijs leerlingen bijvoorbeeld propagandaposters maken. "Stel, Nederland raakt verwikkeld in een nieuwe oorlog. Hoe motiveer je mensen om mee te vechten? Je mag zelf een vijand bedenken." Een groepje leerlingen koos... aliens. Vol trots laat Gijs de poster zien en vertelt daarbij hoe de onderliggende propagandatechnieken te herkennen zijn.

"Het zijn echte eyecatchers," zegt Gijs. "Leerlingen praten erover, docenten ook. En dan gaan we het hebben over propaganda, beeldtaal, historische parallellen. Het werkt. Het is betekenisvol."

Blind bekennen

Maar betekenisvol lesgeven betekent niet dat iedere docent politieke discussies hoeft te voeren. "Je moet een gesprek kunnen voeren, geen debat. Je moet weten wat er speelt, durven luisteren, vragen stellen. Dáár begint opvoeding."

Voor Gijs begon dat op het vmbo. "Ik dacht in het begin: waar ben ik beland? Die leerlingen wilden vooral gezien worden. Ze werkten voor mij, niet voor zichzelf." Zijn lesaanpak is sindsdien veranderd. Ik refereer naar de bekende oneliner ‘geen prestatie zonder relatie en hou hem voor dat het in zijn lessen andersom lijkt te werken. Gijs, lachend: "juist, eerst prestatie, dan relatie. Heb je gedaan wat ik vraag? Mooi. Dan kunnen we bouwen."

Een van zijn bekendste werkvormen is "blind bekennen". Leerlingen leggen hun hoofd op tafel en steken hun hand op bij een stelling, zonder sociale druk. "Dan durven ze pas echt iets te zeggen. Daarna praten we door. Soms in kleine groepjes – dan komt alles los."

Hij geeft zelf ook iets van zichzelf. "Ik vertel bijvoorbeeld over vuurwerk dat ik als tiener afstak, veel te gevaarlijk. Bijna mijn hand kwijt. Vanaf dat moment raakte ik het nooit meer aan. Leerlingen onthouden dat. Ze leren van je fouten – als je ze deelt."

Grondwet als uitgangspunt

Soms is Gijs scherp. "Als ik naar de verkiezingsuitslag kijk, denk ik: we hebben niks geleerd van de Tweede Wereldoorlog. We stemmen op partijen met antidemocratische ideeën. Wat zijn we aan het doen?"

Maar hij benadrukt dat hij leerlingen pas zijn mening geeft nadát zij hun stem hebben laten horen. "Het gaat me erom: waarom vind je iets? Kun je het onderbouwen? Dáár zit de vorming." Zijn eigen grens ligt bij de grondwet: "Als je bevolkingsgroepen uitsluit, dan overtreed je onze democratische basis. Dat mag je benoemen. Dat is geen politieke kleur – dat is onze fundering."

Onderwijs buiten het boekje

Gijs is niet alleen docent, maar ook verbinder. Hij werkt nauw samen met het lokale museum en betrekt regionale geschiedenis bij zijn lessen. "Leerlingen onderzoeken hoe de kenmerken van een tijdvak terug te vinden zijn in Zutphen. Dat maakt het persoonlijk. Dan zie je: geschiedenis gebeurt ook hier."

Het idee komt van zijn eigen oude docent, Edwin Zweers. "Hij nam altijd voorwerpen mee naar de klas en zei dingen die je nooit vergat. Zoals: 'Kou is een keuze.' Hij maakte het betekenisvol. Dat probeer ik nu ook."

Volgens Gijs is burgerschapsvorming de kern van het leraarschap. "We moeten ze leren nadenken, leren luisteren, leren spreken. Dat doen we niet met lijstjes of toetsen, maar met echte gesprekken."

Mattanja vult aan: "Het gaat erom dat ze willen bijdragen. Dat ze zichzelf zien als onderdeel van de maatschappij. Dat is onze kerntaak – in elk vak."

Luister naar Gijs in De Lesboeren podcast:

Gijs Korenblik over burgerschap

podcast