Hoe kan ik zij-instromen als leraar in het voortgezet onderwijs?
Wat is een ‘zij-instromer in het beroep’ (zib)?
De term ‘zij-instromer’ klinkt logisch: je stapt vanuit een ander beroep het onderwijs inToch is er een verschil tussen iemand die overstapt het onderwijs, bijvoorbeeld via een deeltijdopleiding, en de formele benaming ‘zij-instromer in het beroep (zib)’. Wettelijk gezien ben je pas een ‘zij-instromer in het beroep’ als je aan een aantal voorwaarden voldoet:
Je hebt een hbo- of wo-diploma.
Je wordt aangenomen door een school die jou aanstelt als leraar.
Je doorloopt het officiële traject ‘zij-instroom in het beroep’.
In dit traject sta je vanaf dag één zelfstandig (betaald) voor de klas en volg je tegelijkertijd scholing bij een hogeschool of universiteit om je lesbevoegdheid te behalen.
Wil je meer weten over de andere routes om leraar te worden in het voortgezet onderwijs? Lees dan Ga naar artikel.
Benieuwd naar het verschil tussen een zij-instroomtraject en deeltijdstudie? Bekijk dan Ga naar artikel.
Welke stappen doorloop je als zij-instromer?
Het zij-instroomtraject in het voortgezet onderwijs verloopt in vier stappen:
1. Oriënteren en solliciteren
De eerste stap ligt bij jou. Je oriënteert je eerst op middelbare scholen die jou aanspreken en bekijkt hun vacatures. Op de website Scholenopdekaart.nl vind je eenvoudig scholen in jouw buurt en hun contactgegevens en op de website Meesterbaan.nl vind je veel onderwijsvacatures. Je kunt ook open solliciteren en aangeven dat je geïnteresseerd bent in een zij-instroomtraject.
Wil een school jou als zij-instromer aannemen? Dan bepalen jullie samen de aard van jouw zij-instroomtraject. Er zijn twee bevoegdheden waarmee je in het voortgezet onderwijs les mag geven: een tweede- of eerstegraads bevoegdheid.
Met de Ga naar artikel specialiseer je je in één schoolvak of beroepsprofiel. Je kunt dan lesgeven in het Ga naar artikel en in de onderbouw van de havo en het vwo (klas 1, 2, 3). Daarnaast mag je lesgeven in het voortgezet speciaal onderwijs, het praktijkonderwijs en het beroepsonderwijs (mbo), waar ook volwasseneneducatie onder valt. Ook mag je zelfs lesgeven in het primair onderwijs, als je een schoolvak geeft dat overeenkomt met een vak dat daar wordt gegeven.
Met de Ga naar artikel specialiseer je je ook in één schoolvak. Je kunt dan lesgeven aan dezelfde onderwijsinstellingen en klassen als met een tweedegraads bevoegdheid, maar ook in de bovenbouw van havo en vwo.
Welke bevoegdheid je kunt behalen hangt af van je diploma’s en werkervaring. De eisen voor een eerstegraads zij-instroomtraject zijn strenger dan die voor een tweedegraads zij-instroomtraject. Voor beide trajecten gelden de volgende eisen:
Je hebt een (tijdelijke) aanstelling bij een school als leraar.
Je hebt een Ga naar artikel.
Je stond de afgelopen twee jaar niet ingeschreven bij een lerarenopleiding (tenzij je je diploma hebt behaald).
Je beschikt al over enige kennis en ervaring die relevant is voor jouw schoolvak. Tijdens een geschiktheidsonderzoek wordt in een later stadium nog beter in kaart gebracht wat je al kunt en weet, en welke scholing en begeleiding je op basis daarvan nog nodig hebt.
Aanvullend:
Voor een tweedegraads traject heb je een hbo- of wo-diploma (bachelor of master) nodig in een vak dat verwant is aan het schoolvak of beroepsprofiel waarin je les wilt geven.
Voor een eerstegraads traject heb je een universitaire bachelor én master nog, met minimaal 120 studiepunten (ECTs) in het schoolvak waarin je les wilt geven.
In sommige gevallen accepteren universiteiten ook hbo- of wo-bachelordiploma’s, aangevuld met relevante opleidings- en/of werkervaring die gelijkwaardig is aan wo-masterniveau.
Op sommige hogescholen kun je zij-instromen voor een eerstegraads bevoegdheid, als je een tweedegraads bevoegdheid voor hetzelfde vak op zak hebt. Je kunt bij de hogeschool navragen of dit een mogelijkheid is.
Wil je zij-instromen als leraar in het vmbo? Dan gelden er afwijkende eisen voor een zij-instroomtraject voor een aantal beroepsgerichte profielen. Je leest alles over leraar worden in het vmbo in Ga naar artikel.
2. Het geschiktheidsonderzoek
Als een jou wil aannemen, kun je samen met de school bepalen bij welke lerarenopleiding je jouw traject wilt volgen. Meestal volg je een tweedegraads zij-instroomtraject via een lerarenopleiding op een hogeschool en een eerstegraads zij-instroomtraject via een universitaire lerarenopleiding.
Het bestuur van de school waar jij hebt gesolliciteerd vraagt vervolgens een Ga naar artikel voor jou aan bij de lerarenopleiding. Dit onderzoek brengt in kaart:
Of je direct zelfstandig voor de klas kunt staan.
Of je het traject binnen twee jaar kunt afronden.
Welke scholing en begeleiding je nog nodig hebt.
Slaag je? Dan ontvang je een geschiktheidsverklaring. Daarin staat dat je voor de duur van het zij-instroomtraject voor de klas mag staan, terwijl je je bekwaamheidsverklaring nog niet hebt. Ook staat daarin beschreven welke scholing je nog nodig hebt en welke begeleiding daarbij nodig is vanuit de school en de lerarenopleiding.
3. Jouw zij-instroomtraject
Op basis van de geschiktheidsverklaring wordt bepaald hoe jouw persoonlijke traject eruitziet. Een zij-instroomtraject is maatwerk en wordt daarom niet voor iedereen hetzelfde ingevuld. Ook de verhouding tussen contactonderwijs, online leren en werkplekleren verschilt per traject. Wat altijd geldt:
Je staat vanaf dag 1 zelfstandig voor de klas.
Je hebt een betaalde aanstelling en ontvangt Ga naar artikel.
De school vraagt subsidie aan bij DUO om jouw opleiding en begeleiding te bekostigen.
Je rondt het traject binnen twee jaar af (in uitzonderlijke gevallen eventueel verlenging mogelijk). Volgens de wet mag je namelijk officieel niet langer dan twee jaar zonder bekwaamheidsverklaring voor de klas staan. Veel zij-instromers starten met een aanstelling van 0,4fte (ongeveer 2 dagen). Dat geeft ruimte voor zelfstudie en begeleiding. In overleg kun je altijd uitbreiden.
4. Bevoegd leraar
Aan het eind van je traject leg je een bekwaamheidsonderzoek af. Daarmee toon je aan dat je voldoende competent bent om als leraar te werken. Dit wordt bepaald door de lerarenopleiding waar je jouw traject hebt gevolgd en de school waar je werkzaam bent. Als je slaagt, ongvang je een officieel getuigschrift en ben je volledig bevoegd leraar.
Wie betaalt het zij-instroomtraject?
De school die jou aanneemt betaalt het traject. Het schoolbestuur subsidie aanvragen bij DUO:
€25.000 per zij-instromer.
Dit bedrag dekt de kosten van je opleiding, geschiktheidsonderzoek en opleiding. Ook kan het (deels) gebruikt worden voor verlof en studietijd. Je kunt alle informatie terugvinden in de Regeling subsidie zij-instroom.
Trainees in onderwijs
Een voorbeeld van een eerstegraads zij-instroomtraject is het landelijke programma 'Trainees in onderwijs'. In het traineeship combineer je lesgeven (3 dagen) met een universitaire opleiding (1 dag) en een verbredend programma (1 dag). Een gevarieerde week dus! Het programmateam van Trainees in onderwijs begeleidt en faciliteert bij selectie, matching en opleiding. Meer informatie vind je op de website van Trainees in onderwijs.
