Hoe word ik leraar in het vmbo?

Met welke bevoegdheid mag ik lesgeven in het vmbo? 

Er zijn meerdere Ga naar artikel waarmee je voldoet aan de Ga naar artikel om aan de slag te gaan als docent. Met de volgende bevoegdheden mag je lesgeven in het vmbo:  

• Met een Ga naar artikel mag je lesgeven binnen alle niveaus van het vmbo in het schoolvak of de vakken binnen het beroepsprofiel waarvoor je een bevoegdheid hebt gehaald. Daarnaast ben je bevoegd om jouw vak te verzorgen in de onderbouw van de havo en het vwo (klas 1, 2, 3), op het Ga naar artikel, het Ga naar artikel, het beroepsonderwijs (mbo) en zelfs in het Ga naar artikel, mits je een schoolvak geeft dat overeenkomt met een vak dat daar wordt gegeven;  

• Met een Ga naar artikel mag je lesgeven in het schoolvak of de vakken binnen het beroepsprofiel waarvoor je een diploma hebt behaald aan alle niveaus van het vmbo en in de onderbouw van de havo en het vwo (klas 1, 2, 3); 

• Met een Ga naar artikel bevoegdheid (en met een Ga naar artikel bevoegdheid) mag je lesgeven in de onderwijssectoren waar je met een tweedegraads bevoegdheid les mag geven en in de bovenbouw van de havo en het vwo. Ook hierbij geldt dat je alleen mag lesgeven in het schoolvak of de vakken binnen het beroepsprofiel waarvoor je de lesbevoegdheid hebt behaald. 

Welke routes zijn er om de juiste bevoegdheid te halen?  

1. Je kunt een eerste- of (beperkte) tweedegraads bevoegdheid halen voor een Ga naar artikel, zoals Nederlands, Engels, economie, maatschappijleer, wiskunde, ckv of lichamelijke opvoeding. Je vindt deze routes terug in Ga naar artikel. 

2. Je kunt een tweedegraads bevoegdheid halen die zich specifiek richt op de beroepsprofielen binnen het (v)mbo. Dat kan op twee manieren die we hieronder verder zullen toelichten: 

• via een bacheloropleiding tot tweedegraads leraar in het beroepsonderwijs;  

• of via een zij-instroomtraject (een leer-werktraject).  

Een tweedegraads lerarenopleiding in deeltijd of voltijd  

Meerdere tweedegraads lerarenopleidingen richten zich specifiek op het lesgeven in de Ga naar artikel van het vmbo of mbo. Je combineert zo’n lerarenopleiding met een stage op een school. Deze opleidingen zijn hbo-bacheloropleidingen die 2 tot 4 jaar duren, afhankelijk van eventuele verkortingen of vrijstellingen waar je recht op hebt. Dat gaat altijd in overleg met de hogeschool.  

Hieronder vind je hogescholen die een tweedegraads lerarenopleidingen aanbieden die zich specifiek richten op het lesgeven in de verschillende Ga naar artikel van het vmbo of mbo. We verwijzen door naar de deeltijdvariant van de opleiding. In sommige gevallen is het ook mogelijk om de opleiding via een voltijdstudie, zij-instroomtraject of kopopleiding te volgen. Je vindt hierover dan meer informatie op de website van de hogeschool zelf.  

*Je behaalt je diploma in één of meer technische vakgebieden. Je behaalt dus niet standaard binnen deze opleiding een bevoegdheid voor al de beroepsprofielen die genoemd worden in de tabel.  

Bij Fontys Hogescholen kun je je binnen de opleiding Technisch Beroepsonderwijs ook specialiseren in het beroepsprofiel Media, vormgeving en ICT (MVI) of/en Dienstverlening en Producten (D&P).  * Hogeschool Rotterdam is de enige school waar je de lerarenopleiding Maritiem en Techniek (MAT) kunt volgen. 

Na afronding van een van deze lerarenopleidingen heb je een hbo-bachelordiploma op zak en een tweedegraads lesbevoegdheid voor alle vakken die aansluiten bij de beroepsrichting die verbonden is aan jouw bevoegdheid. Zo kun je bijvoorbeeld met een bevoegdheid voor het beroepsprofiel Zorg & Welzijn lesgeven in de profielvakken Mens & Zorg, Mens & Gezondheid, Mens & Activiteit en Mens & Omgeving. Soms hangen de vakken die je mag geven af van de specialisatie die je binnen een lerarenopleiding kiest. Je kunt je bijvoorbeeld binnen de lerarenopleiding Technisch Beroepsonderwijs specialiseren in technische vakken binnen de beroepsprofielen Bouwen, wonen en interieur (BWI), Media, vormgeving en ICT (MVI), Mobiliteit en transport (M&T) en Produceren, installeren en energie (PIE). 

Een tweejarig zij-instroomtraject (leren & werken) 

 Laten we daarvoor eerst duidelijk uitleggen wat een Ga naar artikel is. Het traject heet volgens de wet ‘traject zij-instroom in het beroep’. Het is een tweejarig traject waarin je vanaf dag 1 betaald voor de klas staat en daarnaast je bevoegdheid bij een lerarenopleiding haalt. Dit traject wordt op maat gemaakt, op basis van jouw vooropleidingen en werkervaring. In dit artikel, en in de rest van de teksten op het Onderwijsloket, verwijzen wij met de term ‘zij-instromer’ naar deze formele benaming.  

Om in aanmerking te komen voor het zij-instroomtraject heb je een aanstelling bij een school nodig en minimaal een afgeronde hbo- of wo-opleiding (bachelor of master) die verwant is aan het schoolvak dat je wilt geven. Er geldt een uitzondering op deze toelatingseis wanneer je wilt zij-instromen als leraar in de volgende vier profielen:  

1. Bouwen, wonen en interieur (BWI) 

2. Horeca, bakkerij en recreatie (HBR) 

3. Mobiliteit en transport (M&T) 

4. Produceren, installeren en energie (PIE) 

Wil je het traject ‘zij-instroom in het beroep’ voor een van deze vier beroepsprofielen volgen, dan kom je in aanmerking als je: 

• een diploma van een middenkaderopleiding of specialistenopleiding (mbo4-niveau) bezit; 

• over hbo-werk/denkniveau beschikt;  

• voor het onderwijs voldoende maatschappelijke ervaring en beroepservaring hebt; 

• een Ga naar artikel (VOG) kunt overleggen.  

Afgezien van de afwijkende vooropleidingseisen, gelden voor zij-instromers die kiezen voor een van deze vier profielen dezelfde stappen die doorlopen moeten worden als voor andere zij-instromers in het beroep.  

Welke andere mogelijkheden heb ik om les te geven in het vmbo?  

Naast bovenstaande routes zijn er nog andere situaties waarin je aan de slag kunt als leraar in het vmbo. We sommen deze andere mogelijkheden hieronder op:   

1. Certificaat Groepsleerkracht onderbouw vmbo basis/kader 

Je hebt het certificaat Ga naar artikel, dat je alleen kunt halen als aanvulling op je Ga naar artikel voor het primair onderwijs. Met dit certificaat mag je lesgeven in de eerste twee jaar van vmbo-bb en vmbo-kb in de vakken Nederlands, rekenen/wiskunde en eventuele keuzevakken die je tijdens het behalen van dit certificaat hebt gevolgd.  

2. Conversietabel  Je hebt een getuigschrift voor het beroepsonderwijs, maar dat sluit niet 1-op-1 aan bij een beroepsprofiel omdat het getuigschrift onduidelijk is of een bevoegdheid geeft voor een vak dat een andere naam heeft gekregen. In dat geval kun je in deze conversietabel (bijlage 2) terugvinden welke bevoegdheid voortkomt uit het getuigschrift en of er eventueel specifieke bijscholing noodzakelijk is. 

3. Ontheffing van benoembaarheidseisen  Je hebt niet het juiste getuigschrift, maar je kunt onderbouwen dat je buitengewoon bekwaam bent én dat er bijzondere omstandigheden zijn waardoor je verhinderd wordt om te voldoen aan de benoembaarheidsvereisten of het onredelijk is om van je te vragen om een bevoegdheid te behalen. Je kunt deze ontheffing van de benoembaarheidsvereisten aanvragen bij DUO.  

In deze beleidsregel staat onderstaand voorbeeld  gegeven:

Een lerares geeft naar tevredenheid van het bevoegd gezag les in het voortgezet onderwijs. Zij heeft echter geen getuigschrift van een lerarenopleiding. De lerares heeft wel een master Onderwijskunde afgerond en is eerste auteur van een lesboek van het vak dat ze zelf geeft (buitengewone bekwaamheid). Binnen twee jaar na de eerst mogelijke afstudeerdatum van de beschikbare lerarenopleiding zal de lerares de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken (bijzondere omstandigheid). Daarom doet ze open aanvraag via de website, waar ze in de aanvraag haar buitengewone bekwaamheid en bijzondere omstandigheid motiveert. Omdat uit de bewijsstukken blijkt dat de lerares voldoende pedagogisch-didactisch bekwaam is, zal er geen lesbezoek door de inspectie plaatsvinden. DUO controleert haar aanvraagdossier, waarna DUO een beslissing neemt over de aanvraag. Voldoet deze aan alle vereisten, dan volgt een positieve beslissing over haar ontheffing.  

4. Bekwaamheidserkenning  Het vak waar jij in wilt lesgeven komt niet voor in de conversietabel (bijlage 2) en er bestaat voor dit vak geen lerarenopleiding. In dat geval kun je voor dit beroepsprofiel een bekwaamheidserkenning aanvragen bij DUO. Je moet dan onderbouwen dat je vakinhoudelijk, pedagogisch en didactisch Ga naar artikel bent om het vak te geven. In de beleidsregel vanuit DUO wordt een voorbeeld van een aanvraag gegeven.      

In deze beleidsregel staat onderstaand voorbeeld  gegeven:

Een leraar, die jarenlang stagebegeleider in een technisch bedrijf is geweest, geeft naar tevredenheid van het bevoegd gezag les in een erkend vak waarvoor geen lerarenopleiding beschikbaar is. Hij wil graag bevoegd worden voor het vak. Hij kan daarvoor een aanvraag doen voor een bekwaamheidserkenning. Omdat zijn vak niet op de lijst voor gesloten aanvragen staat, motiveert de leraar in het aanvraagformulier zijn vakinhoudelijke, vakdidactische en didactisch-pedagogische bekwaamheid en voegt ter onderbouwing bewijsstukken bij. Na controle van het aanvraagdossier door DUO geeft DUO de beschikking over zijn bekwaamheidserkenning af. 

5. Gastdocent  Je bent aangesteld als Ga naar artikel en geeft per jaar gemiddeld maximaal 6 uur per week les. Als gastdocent heb je zelf geen bevoegdheid nodig, maar val je altijd onder de verantwoordelijkheid van een bevoegde leraar. Hoe dat er in de praktijk uitziet wordt samen met het schoolbestuur bepaald.